Online συνεδρίες ψυχοθεραπείας: Νέα εποχή στη φροντίδα της ψυχικής υγείας
Δυνατότητες, όρια και η δύναμη της θεραπευτικής σχέσης από απόσταση.
Τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μετά την πανδημία COVID-19, η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία καθιερώθηκε ως μία βιώσιμη εναλλακτική της διά ζώσης θεραπείας. Η ψυχοθεραπεία εξελίσσεται, όπως και ο κόσμος γύρω μας. Η δυνατότητα να συμμετέχει κανείς σε θεραπεία διαδικτυακά έχει ανοίξει νέους δρόμους στη φροντίδα της ψυχικής υγείας, κάνοντάς την πιο προσβάσιμη, ευέλικτη και λειτουργική για πολλούς ανθρώπους. Η τεχνολογία μάς δίνει πλέον τη δυνατότητα να διατηρούμε τη θεραπευτική σχέση και τη συνέχεια της διαδικασίας ανεξαρτήτως τόπου και απόστασης. Αυτή η ευκολία έχει καταστήσει τη θεραπεία πιο προσβάσιμη σε ευρύτερες πληθυσμιακές ομάδες, όπως άτομα που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή αντιμετωπίζουν κινητικά ή χρονικά εμπόδια και έχει αποτελέσει ουσιαστική γέφυρα προς την ψυχική υποστήριξη.
Τα ερευνητικά δεδομένα ενισχύουν την εμπιστοσύνη σε αυτή τη μορφή θεραπείας. Σύμφωνα με πολυάριθμες μελέτες, η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία είναι εξίσου αποτελεσματική με τη διά ζώσης σε ένα ευρύ φάσμα ψυχικών δυσκολιών, όπως η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, οι φοβίες και το μετατραυματικό στρες (Andersson et al., 2014· Barak et al., 2008). Η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης, που αποτελεί θεμέλιο κάθε αποτελεσματικής παρέμβασης, μπορεί να καλλιεργηθεί εξίσου βαθιά και μέσω της οθόνης.
Μάλιστα, για ορισμένους θεραπευόμενους, το γεγονός ότι βρίσκονται στον οικείο τους χώρο κατά τη διάρκεια της συνεδρίας, μειώνει τα επίπεδα άγχους και τους βοηθά να εκφραστούν πιο άμεσα και ειλικρινά. Η σταθερότητα του πλαισίου, η επαγγελματική οριοθέτηση και η συνέπεια δεν επηρεάζονται από την απόσταση – παραμένουν βασικά συστατικά της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, ανεξάρτητα από το μέσο.
Ωστόσο, η φυσική απόσταση φέρει και κάποιες ποιοτικές διαφορές. Η έλλειψη κοινής φυσικής παρουσίας μπορεί να περιορίσει την πρόσληψη μη λεκτικών σημάτων, την αίσθηση της σωματικής παρουσίας και τον ρυθμό που συν-διαμορφώνεται από κοινού στον ίδιο χώρο. Η οθόνη μάς περιορίζει σε ένα συγκεκριμένο κάδρο, και η στάση του σώματος, κάποιες μικρές κινήσεις, χειρονομίες ή ακόμα και σιωπές, μπορεί να μην μεταφέρονται με την ίδια πληρότητα. Αυτές οι λεπτομέρειες, αν και αποτελούν ένα κομμάτι της εμπειρίας που δύσκολα αναπληρώνεται πλήρως διαδικτυακά, δεν αποτελούν εμπόδιο για την εμβάθυνση και την αμφίδρομη δέσμευση στη διαδικτυακή θεραπευτική διαδικασία.
Η επιλογή μεταξύ διαδικτυακής και διά ζώσης θεραπείας δεν είναι απόλυτη· εξαρτάται από τις ανάγκες, τις συνθήκες και την προσωπικότητα κάθε θεραπευόμενου, αλλά και από τη φύση του αιτήματος. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που παραμένει ουσιαστικό είναι η σχέση, η συνέπεια, και η δημιουργία ενός ασφαλούς και συνεργατικού χώρου ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο.
Για να είναι μια διαδικτυακή συνεδρία ψυχοθεραπείας όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική, είναι σημαντικό να διασφαλίζονται κάποιες βασικές προϋποθέσεις. Μια σταθερή σύνδεση στο διαδίκτυο συμβάλλει στην ομαλή επικοινωνία χωρίς διακοπές ή καθυστερήσεις. Εξίσου κρίσιμη είναι η εξασφάλιση ενός ιδιωτικού χώρου, όπου ο θεραπευόμενος μπορεί να μιλήσει με άνεση και χωρίς τον φόβο ότι ακούγεται από άλλους. Ένας ήσυχος χώρος, χωρίς οπτικούς ή ακουστικούς περισπασμούς, ενισχύει τη συγκέντρωση και επιτρέπει την εμβάθυνση στη διαδικασία. Συνιστάται επίσης η χρήση ακουστικών για μεγαλύτερη καθαρότητα στον ήχο και η τοποθέτηση της κάμερας σε σταθερό σημείο, ώστε να διατηρείται η οπτική επαφή καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεδρίας. Αυτά τα απλά αλλά ουσιαστικά βήματα δημιουργούν το κατάλληλο “θεραπευτικό πλαίσιο”, ακόμη και από απόσταση.
Ως θεραπεύτρια που εργάζεται διαδικτυακά, έχω τη δυνατότητα να συναντώ ανθρώπους από διαφορετικές πόλεις και χώρες, χωρίς αυτό να μειώνει την ποιότητα της σχέσης ή την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας με τους θεραπευόμενους. Κάθε συνεδρία είναι μια συνάντηση ουσίας, ανεξαρτήτως φυσικής απόστασης – και αυτό είναι κάτι που επιβεβαιώνεται καθημερινά μέσα από την εμπειρία.
Η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία, πλέον, θεωρείται σταθερό και αναπόσπαστο μέρος του σύγχρονου οικοσυστήματος ψυχικής υγείας, απαιτώντας συνεχή προσαρμογή πολιτικών, εκπαίδευσης και δεοντολογίας.
Ενδεικτική βιβλιογραφία:
Andersson, G., Cuijpers, P., Carlbring, P., Riper, H., & Hedman, E. (2014). Guided Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: a systematic review and meta-analysis. World Psychiatry, 13(3), 288–295. https://doi.org/10.1002/wps.20151
Barak, A., Hen, L., Boniel-Nissim, M., & Shapira, N. (2008). A Comprehensive Review and a Meta-Analysis of the Effectiveness of Internet-Based Psychotherapeutic Interventions. Journal of Technology in Human Services, 26(2–4), 109–160. https://doi.org/10.1080/15228830802094429
Simpson, S. (2009). Psychotherapy via videoconferencing: A review. British Journal of Guidance & Counselling, 37(3), 271–286. https://doi.org/10.1080/03069880902957007
