Ποιον Επαγγελματία Ψυχικής Υγείας να επιλέξω;
Ψυχολόγος, Ψυχίατρος, Ψυχοθεραπευτής, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ή Life Coach;
Η αναζήτηση υποστήριξης για θέματα ψυχικής υγείας είναι ένα σημαντικό βήμα. Όμως, πολλοί άνθρωποι συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν τις διαφορές ανάμεσα στους επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ψυχικής υγείας. Σε αυτό το άρθρο, θα περιγράψουμε τι κάνει κάθε ειδικός και τι είδους υποστήριξη δύναται να προσφέρει. Παράλληλα, θα εξετάσουμε τη διαφορά ανάμεσα στην ψυχανάλυση και την ψυχοθεραπεία, δύο έννοιες που συχνά συγχέονται.
Ψυχολόγος
Ο ψυχολόγος είναι επαγγελματίας που διαθέτει βασικό πτυχίο Ψυχολογίας (BSc), με επιστημονική κατάρτιση στη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς, των συναισθημάτων και των ψυχικών διεργασιών. Διαθέτει Άδεια Ασκήσεως Επαγγέλματος, η οποία εκδίδεται από το Ελληνικό Κράτος από τις κατά τόπους Διευθύνσεις Επαγγελμάτων Υγείας της Περιφέρειας. Δεν έχει ιατρική εκπαίδευση και, επομένως, δεν μπορεί να συνταγογραφήσει φάρμακα.
Ένας ψυχολόγος μπορεί να είναι και ψυχοθεραπευτής, εφόσον έχει λάβει επιπλέον εκπαίδευση σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ωστόσο αυτό δεν είναι απαραίτητο. Πολλοί ψυχολόγοι δραστηριοποιούνται σε τομείς που δεν σχετίζονται με την ψυχοθεραπεία, όπως η ακαδημαϊκή έρευνα, ο σχεδιασμός και η εφαρμογή πολιτικών για την προαγωγή της ψυχικής υγείας, η αξιολόγηση μέσω ψυχομετρικών εργαλείων, καθώς και στον χώρο των επιχειρήσεων, σε τμήματα επιλογής και διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού.
Ψυχίατρος
Ψυχίατρος είναι ο επαγγελματίας που διαθέτει βασικό πτυχίο Ιατρικής και ειδικότητα στην Ψυχιατρική. Είναι ο μόνος επαγγελματίας ψυχικής υγείας που μπορεί να συνταγογραφήσει φαρμακευτική αγωγή, εάν αυτό είναι κάτι που κάποιος επιθυμεί.
Μερικοί ψυχίατροι εκπαιδεύονται και σε ψυχοθεραπεία και παίρνουν και τον τίτλο του ψυχοθεραπευτή, όμως δεν συμβαίνει αυτό σε όλες τις περιπτώσεις.
Ψυχοθεραπευτής
Ο τίτλος του ψυχοθεραπευτή έρχεται όταν κάποιος (που μπορεί να είναι ψυχολόγος, ψυχίατρος, κοινωνικός λειτουργός κ.α) έχει εκπαιδευτεί σε μία ή περισσότερες μεθόδους ψυχοθεραπείας (συστημική, γνωσιακή-συμπεριφορική, ψυχοδυναμική, gestalt, υπαρξιακή κλπ). Η εκπαίδευση αυτή διαρκεί συνήθως από 3 έως 5 χρόνια και περιλαμβάνει προσωπική θεραπεία, εποπτεία και πρακτική άσκηση.
Ο τίτλος του ψυχοθεραπευτή δεν είναι ακόμη κατοχυρωμένος τίτλος με ενιαίο νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα, οπότε είναι σημαντικό ο θεραπευόμενος να ελέγχει την κατάρτιση του εκάστοτε επαγγελματία και την αναγνώριση της εκπαιδευτικής του πορείας από αρμόδιους συλλόγους ή ινστιτούτα.
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
Ο συμβουλος ψυχικής υγείας δεν διαθέτει βασικό πτυχίο ψυχολογίας ούτε Άδεια Ασκήσεως Επαγγέλματος του Ψυχολόγου. Η εκπαίδευση ενός συμβούλου, στην περίπτωση που υπάρχει, διαφέρει σημαντικά από φορέα σε φορέα και δεν υπόκειται πάντα σε αυστηρούς επιστημονικούς κανόνες.
Ο σύμβουλος ψυχικής υγείας δραστηριοποιείται κυρίως στον χώρο της ψυχοθεραπείας. Όπως και στην περίπτωση του ψυχολόγου/ψυχιάτρου-ψυχοθεραπευτή, είναι σημαντικό ο σύμβουλος να έχει ολοκληρώσει εκπαίδευση σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ώστε να ασκεί το έργο του με υπευθυνότητα και επάρκεια. Στην Ελλάδα, ωστόσο, δεν υπάρχει θεσμοθετημένη υποχρέωση εκπαίδευσης ή άδειας άσκησης επαγγέλματος για τους συμβούλους ψυχικής υγείας. Γι’ αυτό, πριν κάποιος επιλέξει να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία με έναν επαγγελματία αυτού του τίτλου, είναι καλό να διερευνήσει την εκπαίδευση, τις πιστοποιήσεις και την εμπειρία του, ώστε να κάνει μια ενημερωμένη και ασφαλή επιλογή.
Life Coach
Ο life coach (ή προπονητής ζωής) είναι ένας επαγγελματίας που βοηθά τους ανθρώπους να θέσουν και να επιτύχουν προσωπικούς ή επαγγελματικούς στόχους, να ενισχύσουν τα κίνητρα και την αυτοπεποίθησή τους, και να βρουν στρατηγικές για να βελτιώσουν την καθημερινότητά τους.
Σε αντίθεση με τους ψυχολόγους ή τους ψυχοθεραπευτές, ο life coach δεν ασχολείται με ψυχολογικές διαταραχές, τραύματα ή βαθύτερες συναισθηματικές δυσκολίες, καθώς δεν έχει κλινική ή ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση. Η εκπαίδευση στον τομέα του life coaching ποικίλλει και δεν υπάρχει επίσημη κρατική πιστοποίηση στην Ελλάδα ή διεθνώς, κάτι που σημαίνει ότι οποιοσδήποτε μπορεί να οικειοποιηθεί αυτόν τον τίτλο. Για αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό όποιος ενδιαφέρεται να συνεργαστεί με έναν life coach να ελέγχει την εκπαίδευση, την εμπειρία και τη μεθοδολογία του, ώστε να διασφαλίσει ότι η προσέγγισή του είναι επαγγελματική και επαρκής.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό, πριν επιλέξει κανείς έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, να ερευνά την εκπαίδευση, τις πιστοποιήσεις και την εμπειρία του. Η ψυχική υγεία είναι ένας ευαίσθητος τομέας που απαιτεί υπευθυνότητα και εξειδικευμένη γνώση, γι’ αυτό η επιλογή ενός κατάλληλα εκπαιδευμένου ειδικού αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της θεραπευτικής διαδικασίας. Δεν θα πρέπει κανείς να διστάζει να ζητήσει να δει τα πτυχία και τις πιστοποιήσεις του επαγγελματία, καθώς είναι δικαίωμά του να γνωρίζει τα προσόντα του ειδικού που επιλέγει και υποχρέωση του τελευταίου να τα επιδεικνύει.
Ψυχοθεραπεία vs Ψυχανάλυση: Κατανοώντας τις Βασικές Διαφορές
Τι είναι η Ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία είναι ένας γενικός όρος που καλύπτει πολλές επιμέρους μεθόδους και προσεγγίσεις. Η επιλογή της εκάστοτε προσέγγισης μπορεί να εξαρτάται από το αίτημα, την προσωπικότητα και τις ανάγκες του θεραπευόμενου αλλά και από την κατάρτιση που έχει επιλέξει ο/η κάθε θεραπευτής/τρια.
Η ψυχοθεραπεία είναι μια δομημένη μορφή επαγγελματικής βοήθειας που στοχεύει στην ανακούφιση από συμπτώματα ψυχικής δυσφορίας, στη βελτίωση των σχέσεων και στην ενίσχυση της αυτογνωσίας και της συνολικής λειτουργικότητας του ατόμου μέσω διαλόγου. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις (γνωσιακή-συμπεριφορική, συστημική, υπαρξιακή, ψυχοδυναμική, gestalt κ.ά.), καθεμία με διαφορετική θεωρητική βάση και μεθοδολογία. Ανάλογα με την περίπτωση, η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι βραχύχρονη και εστιασμένη στη λύση ή μακροχρόνια και διερευνητική. Ο θεραπευτικός δεσμός μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου θεωρείται καθοριστικός για την αποτελεσματικότητά της. Η ψυχοθεραπεία απευθύνεται τόσο σε άτομα με συγκεκριμένες δυσκολίες (όπως άγχος, κατάθλιψη, τραύμα) όσο και σε ανθρώπους που αναζητούν προσωπική ανάπτυξη και νόημα στη ζωή τους.
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης είναι σημαντικότερη από την εκάστοτε προσέγγιση που ακολουθείται, γι’ αυτό και προτεραιότητα για την αποτελεσματικότητα οποιασδήποτε θεραπείας αποτελεί η σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα στους συνομιλητές. Η ενημέρωση και η διαφάνεια βοηθούν στη δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης που αποτελεί τη βάση κάθε θεραπευτικής διαδικασίας.
Τι είναι η Ψυχανάλυση;
Η ψυχανάλυση είναι μία από τις πιο γνωστές μορφές ψυχοθεραπείας που στοχεύει στη βαθύτερη κατανόηση του ασυνείδητου, το οποίο επηρεάζει καθοριστικά τη συμπεριφορά, τις σκέψεις και τα συναισθήματα. Αναπτύχθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα από τον Sigmund Freud, ο οποίος περιέγραψε το ασυνείδητο ως «δεξαμενή» επιθυμιών, αναμνήσεων και σκέψεων που δεν είναι άμεσα προσβάσιμες στη συνείδηση, αλλά μπορούν να προκαλέσουν άγχος ή ψυχολογικές δυσκολίες. Η ψυχανάλυση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις εμπειρίες και τα τραύματα της πρώιμης παιδικής ηλικίας, διερευνώντας πώς αυτά διαμορφώνουν την προσωπικότητα και τις σημερινές συμπεριφορές του ατόμου.
